Rzeźba Niepokalanej Panny Marii (Immaculata)

Mariánske plac

Po niezwykle istotnych dla Żyliny czasach średniowiecza, miasto ponownie istotniej wkroczyło do dziejów kultury i sztuki Słowacji w okresie baroku. Obecność zakonów jezuitów i franciszkanów przyczyniła się do rozwoju monumentalnej architektury sakralnej. Zdobiące wnętrza kościołów zbiory zabytków malarstwa i rzeźby, dotychczas ubogie, uległy znacznemu powiększeniu. Należy pamiętać, że pomimo licznych pożarów, jakie nawiedzały miasto w przeszłości, większość barokowych zabytków Żyliny – choć niekiedy nadszarpnięte zębem czasu – możemy podziwiać w nienaruszonym stanie. Do najsłynniejszych należy jedyny w swoim rodzaju zabytek sztuki na wolnym powietrzu – kolumna maryjna zwieńczona rzeźbą Matki Boskiej, patronki Słowacji.

Barokowa rzeźba z 1738 r. znajduje się po środku placu Mariánske námestie. Jej powstanie zawdzięczamy ówczesnemu senatorowi Żyliny, Jozefowi Matulajowi. Poza budową i utrzymaniem wizerunku Niepokalanej, założył on również fundację, z której środki przeznaczano na utrzymanie proboszcza, kapelana, profesorów oraz szpitala. Autorami rzeźby byli Józef Weisman, rzeźbiarz z Frýdka, oraz Václav Petráš, kamieniarz i rzeźbiarz z miejscowości Řetechov pri Uherskom Brode. Na cokole rzeźby znajduje się św. Florian, patron strażaków, chroniący przed pożarami. Na cokole rzeźby pierwotnie znajdował się napis łaciński „Z szacunku dla Boga i Najświętszej Maryi Panny, ufundowali Hrabia wraz z Radą Miejską”. Wspominany hrabia to zapewne Juraj Erdődy, ówczesny właściciel majątków Strečna. Rzeźbę kilkakrotnie odrestaurowywano w latach 1852, 1900 i 1913. W trakcie ostatnich prac wkomponowano w nią węgiersko-słowacki napis: „Twe pierwotne piękno przywrócił Ci Twój wielbiciel Juraj Tvrdý, kanonik i opat z Nitry”. Kolejne prace restauratorskie w 1940 r. przyniosły zmiany w napisie. Na częściowo pokrytej zaprawą inskrypcji można przeczytać: „Piękno Twe znów przywróciło Miasto Żylina w czasie, gdy starostą był Vojtech Tvrdý”. W 1949 r., w czasie usilnych prób przemianowania Żyliny na Stalinovo, powstał plan przeniesienia rzeźby w inne miejsce, w myśl którego w 1952 r. miała ona stanąć w pobliżu Wieży Buriana. W 1953 r. wprawdzie podjęto próbę zdjęcia rzeźby, lecz po śmiertelnym upadku kamieniarza z rusztowania, zaniechano dalszych prób. Nie znalazł się nawet nikt chętny do usunięcia rusztowania. W latach 1988-90 oraz 2001-2002 rzeźbę Niepokalanej poddano ponownie pracom restauratorskim.

Rzeźba Niepokalanej Maryi Panny osadzona jest na cokole o łagodnych kształtach, na którym znajduje się płaskorzeźba św. Floriana oraz figury aniołów. Przestrzeń po bokach wypełniają woluty i częściowo złocone, metalowe zdobienia. Matka Boska, jedną stopą przydeptując węża, stoi na kuli ziemskiej oraz półksiężycu o ludzkim profilu. Bogato udrapowane szaty Matki Boskiej lekko unoszą się na wietrze. Postać ma ręce złożone w modlitwie oraz skierowany ku niebu wzrok, zaś jej pozbawioną nakrycia głowę ozdabia 12 gwiazd.

Barokowa rzeźba na placu Mariánske námestie w Żylinie jest narażona na ciągłe działanie czynników zewnętrznych. Szczególnie negatywny wpływ mają kwaśne deszcze, które przyczyniają się do jej szybkiego niszczenia. Niekorzystny wpływ mają również lipy rosnące w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Pokaźne drzewa zdominowały przestrzeń w stopniu wcześniej tu niespotykanym. Zdjęcia archiwalne dostarczają nam informacji o tym, jak wyglądało to miejsce na przestrzeni wieków. Zieleń wprawdzie była tu obecna w przeszłości, lecz w znacznie mniejszej ilości. Drzewa stanowiły jedynie zwieńczenie linii brzegowych placu. (Zgodnie z tym zamysłem zostały niedawno ponownie nasadzone drzewa wokół rynku, które już zaczynają rosnąć). Rzeźbę Maryi Panny nigdy dotąd nie przysłaniał tak zwarty „parawan” zieleni, jak ma to obecnie miejsce od strony południowej. Należy zauważyć, że na to udekorowane elementem metalowym kamieniarsko-rzeźbiarskie dzieło z piaskowca regularnie opadają szczątki roślin. Zwarte korony drzew dodatkowo hamują przepływ powietrza, zatrzymując wilgoć i umożliwiając tym samym rozwój szkodliwej mikroflory. Prowadzi to do dalszego uszkadzania posągu, o czym już wcześniej alarmowali eksperci-konserwatorzy. W celu ochrony cennego barokowego zabytku, jakim jest rzeźba Niepokalanej Maryi Panny, oraz podkreślenia historycznego charakteru i piękna tego miejsca, należałoby wspominane lipy odpowiednio przyciąć i stopniowo doprowadzić do ich usunięcia. Zgodnie z pierwotnym zamysłem, zieleń w tym miejscu reprezentowałyby już obecne nasadzenia, znajdujące się na obrzeżach placu.

By stworzyć pełniejszy obraz historyczny tego miejsca, należy wspomnieć o wynikach badań archeologicznych z 1995 r. W trakcie przeprowadzanych tu wykopalisk, bezpośrednio przed kolumną, odnaleziono obiekty średniowieczne, z których najstarszy, w opaciu o znaleziska ceramiczne, datowany jest na XIII w. Można zatem stwierdzić, że przed uformowaniem się miasta, obecne w tym miejscu obiekty mieszkalne osadnictwa uległy przemieszczeniu. W ten sposób utworzył się otoczony budynkami rynek o regularnym kształcie, na planie zbliżonym do kwadratu i o wymiarach około 100 na 100 m.

Źródło: Mgr. Jozef Moravčík, Mgr. Peter Štanský

Pamiątkę można zwiedzać
tylko eksterier podczas zwiedzania przez TIK ( Turistická Informačná Kancelária – Turystyczne Biuro Informacyjne ) miasta Żylina.

Położenie pamiątki na mapie: B4

Fotogaleria

Do ściągnięcia

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

ŽILINA WEATHER