Dom Preissa

Ulica Hodžova nr 3

W średniowiecznym mieście Żylina najbardziej atrakcyjnym obszarem mieszkalnym i handlowym był plac główny - rínok / rynek i wychodzące ulice, które wyłaniały się z placu i były chronione przez fortyfikacje miejskie - mury obronne zwane wałami oraz górną i dolną bramę. Mieszkali tu najbogatsi i najbardziej utytułowani mieszczanie Żyliny. Do takich miejsc też należała dzisiejsza ulica Hodžova, która pierwotnie nosiła nazwę Złota ulica - w języku łacińskim Platea Aurea. Prawdopodobnie w XVI wieku zbudowano tu dwupiętrowy dom z arkadami, zwanymi tu jako laubnie, które zachowały się również po drugiej stronie ulicy, ale po tej stronie ze zdjęć znamy tylko jeden dom. Dom w 1849 roku należał do szanowanej rodziny Pokornych. Jakub Preiss nabył go w 1892 roku i miał po jednej stronie gościniec, a po stronie drugiej mleczarnie. Całkowita długość domu wynosiła 26 metrów, a szerokość 9,2 metra. W 1924 r., kiedy dom był zagrożony zawaleniem z powodu złego stanu, właściciel chciał go odnowić. Statyka w przedniej części była jednak tak naruszona, że nie pozwolono mu na odbudowę, dlatego właściciel musiał budynek usunąć.

Po odkupieniu działki w 1926 r. za 24 000 CZK otrzymały ją synowe Preissa, Etela, z domu Gelba, żona Józefa Preissa i Valéria, z domu Weisza, żona Leopolda Preissa. Po usunięciu starego i sąsiedniego domu zbudowali tu nowy funkcjonalistyczny dom ze szkieletem żelbetowym według planów Jozefa Zweigethala, znanego architekta z Morawskiej Ostrawy. Prawdopodobnie on polecił, żeby dom zbudowała renomowana firma Rudolfa Marescha, również z miasta Moravská Ostrava, która miała już doświadczenie w budowie tak wymagającej budowli. Firmy budowlane z Żyliny jeszcze takiego doświadczenia nie miały.

Pierwotny zamiar zbudowania tylko dwukondygnacyjnego domu mieszkalno-usługowego właściciele jednak zmienili, a starostwo powiatowe wydało 10 czerwca 1927 r. pozwolenie na budowę trzypiętrowego domu. W trakcie budowy pod koniec 1927 r. złożyli wniosek o kolejne pozwolenie na budowę nadbudowy czwartego piętra. Sam budynek i nadbudowa były dotknięte szeregiem skarg sąsiadów i sporów o linię budynku. W tamtym czasie w historycznym centrum miasta nie było tak wysokiego i dużego prywatnego domu. Właściciele otrzymali pozwolenie na budowę nadbudowy czwartego piętra 9 lutego 1928 r. i budynek ukończono 7 listopada 1928 r. Ciekawostką domu była pierwsza winda pasażerska w Żylinie, dla której należało wydać osobne zezwolenie. Windę dla 4 osób dostarczyła „Specielní strojnická továrna výtahů Edvarda Schliegla nást. Edvard Beck, Brno – Praha" /„Fabryka maszyn specjalnych i dźwigów Edvard Schliegla nast. Edvard Beck, Brno - Praga "(Ta pierwotnie wyspecjalizowana firma w Brnie, specjalizująca się w podnośnikach i windach prowadzona przez Edvarda Schliegl'a, wyprodukowała pierwszą windę z napędem elektrycznym w Czechach około 1895 r.) Mimo wartości historycznej, winda w 1987 r. została zdemontowana i zezłomowana. Nie została do dziś zastąpiona przez inną.

Dom ma dużą podziemną kondygnację z oddzielnym wejściem od ulicy, w którym oprócz piwnic i pomieszczeń magazynowych znajdowało się centralne ogrzewanie, magazyn węgla i popiołu, który był wywożony przez windę towarową na parter. Parter służył i służy obecnie do celów handlowych. W jego największym pomieszczeniu na rogu dzisiejszych ulic Hodžová i Mydlárská był sklep, który należał do męża jednej z właścicielek domu, Leopolda Preissa, handlującego modnym towrem. Po 1945 r. istniało tu kilka sklepów, w tym FARBY-LAKIERY i DROGIERIA. W mniejszym lokalu przy ulicy Mydlárská mieścił się także warsztat do naprawy maszyn do szycia i rowerów. Na pozostałych trzech kondygnacjach naziemnych, które są dostępne przez następne wejście, znajdują się duże mieszkania - w sumie dwanaście, z drewnianymi belkami z otynkowanym sufitem o wysokości 3,1 m. Największe apartamenty mają 96 m2 powierzchni mieszkalnej, niektóre bez arkierów są mniejsze. Oryginalne centralne ogrzewanie zastąpiło gazowe. Obecnie mieszkania są ogrzewane przez samodzielne ogrzewanie etażowe.

Dom był w latach 1941-1945 zarządzany przez administrację państwową. Budynek został uszkodzony w czasie II. wojny, ponieważ w kwietniu 1945 r. eksplodował tu granat artyleryjski. Po wojnie Valeria Preiss, która wówczas mieszkała za granicą, odzyskała nieruchomość jako właściciel. Zgodnie z decyzją ONV/Powiatowy Komitet Narodowy/ Żylina z 30 grudnia 1962 r. dom został przejęty przez państwo i administrowany przez Administrację Domów Żylina (Domová správa Żylina). Od 1988 r. mieszkania stały się własnością prywatną osób, które odkupiły je od miasta.

Źródło: Mgr. Peter Štanský a Milan Novák

Pamiątkę można zwiedzać
wnętrze
eksterier podczas zwiedzania organizowanego przez TIK miasta Żylina

Położenie pamiątki na mapie: C4

Fotogaleria

Do ściągnięcia

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

FOTOGALÉRIA