Wystawa przemysłowa w Żylinie

Priemyselná výstava v Žiline

Najważniejszym wydarzeniem o charakterze gospodarczym w historii miasta Żylina była Wystawa Przemysłowa (Iparkiállitás Zsolna). Żylina nie była w tym celu wybrana przypadkowo. Zawdzięczała to głównie swojemu położeniu geograficznemu, umocnionemu poprzez dobudowanie sieci kolejowej: Koszycko–Bogumińska kolej w 70tych latach XIX wieku oraz Kolej Poważa w roku 1883. Swoją rolę odegrała dostateczna ilość miejsc pracowniczych w regionie i przypływ kapitału finansowego, który był potrzebny dla szybkiego rozwoju przemysłu. Niemniej istotnym elementem w życiu gospodarczym miasta byli rzemieślnicy stowarzyszeni w spółce przedsiębiorczej, która w roku 1903 liczyła 268 członków, 406 towarzyszy i 169 uczniów. Spółka dla podpory i rozwoju przemysłu i przedsiębiorczości, nazywana Spółką Przedsiębiorczą w Żylinie przyszła w roku 1901 z pomysłem zorganizować Wystawę Przemysłową. Na zebraniu spółki w styczniu 1902 roku był mianowany Komitet Przygotowawczy. Za przewodniczącego był wybrany żyliński główny dozorca Stefan Rudnay, dyrektorem wykonawczym Juliusz Grün. Patronat nad imprezą przejął trenczański żupan Gejza Ostrołucki. Pierwotnie wystawa miała mieć lokalny charakter. Zmiana nastąpiła na posiedzeniu stałego komitetu w maju 1902, kiedy zdecydowano, że wystawa będzie miała Górnowęgierski rozmiar i obejmie wystawców z Trenczańskiej, Nitrzańskiej, Turczańskiej, Liptowskiej i Orawskiej żupy. Zmiana była poparta i przez Budapeszcz. Ministerstwo Gospodarki wydzieliło na przygotowania 15 000 koron. Oprócz tego wyzbierano dodatkowo 7 500 koron. (Miasto Żylina darowało 3 000 koron, Żyliński Zakład sukienniczy 1 000 koron).

Przygotowania i przebieg wystawy

W roku 1903 rozbiegły się prace przygotowawcze. W ciągu kilku miesięcy była wybudowana w areale na Strzelnicy (dzisiejszy sportowy areał przy Wagu) hala wystawowa. Podczas prac wykończeniowych przyszła nieoczekiwana klęska żywiołowa. Rozwodniny Wag zatopił całą halę, dolne miasto, fabrykę tekstyliów, wiele miejscowości i kolej żelazną. Organizatorzy wystawy natychmiast puścili się do usuwania następstw powodzi. W końcu im się to udało. Wystawa była otwarta 1 sierpnia 1903. Na uroczyste otwarcie wystawy przyjechał do Żyliny minister handlu Lajos Lang.
Na terenie wystawowym zajmującym około 10 ha było wybudowanych 25 pawilonów, w większości drewnianych oraz inne obiekty. Największym był główny pawilon przemysłowy, w którym prezentowali się poszczególni przedsiębiorcy. Niektórzy więksi wystawcy mieli swoje własne pawilony, np. Węgierska Fabryka Materiałów Wełnianych, Sukna Wojskowego i Dywanów w Żylinie, fabryka cementu z Lietawskiej Łączki, Koszycko–Bogumińska kolej żelazna, browar z Martina, shreiberowskie szklarnie z Lednickich Rowni, zakład Piotra Makowickiego z Rużomberku produkujący bryndzę, kuśnierze Peter Holeci i Maciej Kostolny z Liptowskiego Mikulasza, Drukarnia Biel i Jellinek z Żyliny i inni. Na wystawie nie brakowało poczęstunku, imprez kulturalnych i zabawy.
Według katalogu wystawy wzięło w niej udział 353 wystawców, którzy byli podzieleni na 14 grup według ich ukierunkowania profesjonalnego: I grupa – drewno i przemysł meblowy, II – przemysł metalowy, III – przemysł tkacki i prządniczy IV – przemysł odzieżowy, V – kuśnierze, VI – przemysł kamienia i gliny, VII – przemysł spożywczy, VIII – chemiczny, IX – towar różnorodny, X – maszyny i narzędzia gospodarcze, XII – środki transportowe i oświetleniowe, XII – przemysł gospodarstwa domowego, XIII – prac towarzyszy i uczniów, XIV – ogrodnictwo. Najwięcej - 86 wystawców - pochodziło z Żyliny.
Propagację wystawy zabezpieczyła firma Armina Nurnbergera z Żyliny oraz Drukarnia Biel i Jellinek z Żyliny. Fontanny były dziełem kamieniarza żylińskiego Janiczka. Formę zewnętrzną zabezpieczyła firma Mauthner z Budapesztu.

Wystawcy o dużym znaczeniu
Uwagę zwiedzających przyciągał np. pawilon kożuchów firmy Peter Holeci i syn z Liptowskiego Świętego Mikulasza (w czasach największej sławy firma zatrudniała 120 robotników, przestała istnieć w roku 1922), następnie pawilon Browaru Turczańskiego, spółki akcyjna z Turczańskiego Świętego Martina, czy Browar Nitrzański, należący do 44 wystawców, którym była udzielona najwyższa nagroda – wielki dyplom honorowy. Ulubionym miejscem zwiedzających był stragan z likierem firmy Moric Ripper i synowie. Firma powstała w roku 1873 i należała do najstarszych swojego rodzaju na Słowacji. We własnej gorzelni produkowała delikatne rodzaje likierów, np. Borowiczka, Śliwowica, Brandy. Ulubionymi były Ripperova medykamentalna borowiczka i Ripperówka, żołądkowa gorzka. Likiery z tej firmy były poszukiwane nie tylko w Żylinie, ale i w innych miastach.
Wystawcom udzielano następująch nagród: 1. wielki dyplom honorowy, 2. srebrny medal Miejscowej Spółki Przemysłowej, 3. brązowy medal Miejscowej Spółki Przemysłowej, 4. medal wystawy z dyplomem. Praktycznie byli nagrodzeni wszyscy wystawcy. Wielki dyplom honorowy uzyskało 44 uczestników. Srebrny medal dostało 61 wystawców. Reszta dostała brązowe medale Miejscowej Spółki Przemysłowej oraz medale wystawy. 15 uczestników wystawiło swoje eksponaty pomimo konkursu.
W okresie od 1 sierpnia do 15 września 1903 na wystawę przybyło 60 000 zwiedzających. Obejrzeli oni mnóstwo przedmiotów z różnych dziedzin rzemiosła i przemysłu.

Źródło: M. Mrva

Fotogaleria

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

FOTOGALÉRIA