Straník

Wzgórze Straník

Siedemnaście najlepszych prac architektonicznych zostało nominowanych do jubileuszowej 15. edycji Nagrody Słowackiej Izby Architektów za Architekturę CE ZA AR 2016, a wśród nich był projekt wieży widokowej i kładki dla pieszych na Straníku.

Jury zdecydowało się na dwie nominacje do nagrody w kategorii architektury zewnętrznej: Wiata i Kładka na Straniku autorstwa Michała Marcinova, Andreja Badina, Zuzany Demovičovej, Petera Lényiego, Ondreja Marka i Mariána Luckiego oraz kompleksowa zewnętrzna renowacja Digital Park w Bratysławie autorstwa Igora Marka i Petra Pasečnego. Laureaci w każdej kategorii zostali uroczyście ogłoszeni podczas Galii 6 października 2016 r. w Starej Hali Targowej w Bratysławie. 

Miasto Żylina, które jest ważnym członkiem Regionalnej Organizacji Turystycznej Mała Fatra, wpadło na pomysł, aby zbudować wieżę widokową. Do całej idei należało podchodzić z najwyższą odpowiedzialnością, ponieważ przestrzeń jest częścią Narodowego Zabytku Kultury. OOCR Malá Fatra przygotowała warsztaty na temat Straníka – wieża widokowa, a na podstawie tych warsztatów powstała propozycja utworzenia kładki dla pieszych i wiaty w Straníku, uwzględniając znaczenie Narodowego Zabytku Kultury, wymagania właścicieli działek i paralotniarzy na tym terenie. W LATACH 2014-2015 wykonano dokumentację projektową (Inż. Michal Marcinov, Andrej Badin, Zuzana Demovičová, Peter Lényi, Ondrej Marko, Marián Lucký, arch.) i przebiegły badania archeologiczne (VIA MAGNA , sp. z o.o.), w wyniku których ukazano nowe możliwości wykorzystania turystycznego miejscowości Straník w przyszłości.

Jesienią 2015 r., w wyniku wygranego przetargu publicznego firma, SOAR sp. z o.o. rozpoczęła realizację kładki i wiaty na Straniku. „Oczekujemy, że inwestycja wyraźnie uatrakcyjni potencjał turystyczny naszych członków – miasta Żilina i Teplička nad Vagiem . Na Stranik będą mogły przyjemnie przespacerować się rodziny z dziećmi lub osoby starsze, którzy będą mogły bezpiecznie i wygodnie dotrzeć na wzgórze z najpiękniejszym widokiem na grzbiet Małej Fatry, Tierchovską Dolinę, Żylinę aż po Javorniky,” nie skrywał swojego zadowolenia Peter Šimčák, dyrektor zarządzający OOC Mała Fatra.

Całkowita inwestycja od warsztatu, projektu, badań archeologicznych po kładkę została sfinansowana z budżetu Regionalnej Organizacji Turystycznej Mała Fatra i wyniosła 71 590 EUR. Uroczyste otwarcie kładki w Straníku odbyło się 9 kwietnia 2016 r. podczas wydarzenia Żylinská 1000-ka.

Straník

Straník (769 m n.p.m.) jest wzgórzem położonym w Kysuckiej Vrchovinie, sześć kilometrów na wschód od Żyliny. Dostęp jest możliwy po żółtym szlaku turystycznym z Zástrani. Ze szczytu rozciąga się dobry widok na Malą Fatrę, Kotlinę Żylińską i Kisuce.

Historia

Straník zapisał się do historii latania sportowego w 1934 roku, kiedy instruktor Štefan Pleško wykonał lot na południowo-wschodnim wietrze na szybowcu Zlín w obecności komisarza ds. Lotnictwa sportowego inż. Josefa Elsnica z Pragi. Unosił się przez pół godziny nad Stranikiem i Dubną i wylądował przy pomniku św. Jana Nepomucena w Tepličce nad Vagiem. 

Ten lot, został uznany przez komisarza sportowego inż. Josefa Elsnica za spełniający warunek stopnia C. Štefan Pleško został pierwszym szybownikiem i posiadaczem tego stopnia na Słowacji. Dzięki niemu wzgórze Straník stało się w krótkim czasie najbardziej poszukiwanym terenem lotniarskim w Republice Czeskosłowackiej, a dziś jest również rajem dla paralotniarstwa i lotniarstwa. W 1936 roku w Straniku odbyły się pierwsze ogólnokrajowe wyścigi szybowcowe w Czechosłowacji. Szybownicy pod okiem instruktora Štefana Pleška uczyli się latać na poligonie wojskowym Brezový majer (dzisiejsze osiedle Vlčince). W 1935 r. zbudowano tu lotnisko wojskowe. 

Na szkolenia wykorzystywano mniejsze wzgórza obły Veľký Diel nad poligonem wojskowym i wzgórze Dúbrava nad Bytčicou. Štefan Pleško jest założycielem szybownictwa na Słowacji, dzięki niemu Straník stał się doskonałym ośrodkiem szybowcowym w Czechosłowacji i tutaj powstała Centralna Szkoła Szybowcowa na Słowacji. Prawie wszyscy wojskowi lotnicy i piloci czechosłowackiej armii na Słowacji zostali przeszkoleni w Straniku.

Ośrodek szybownictwa Straník i Centralna Szkoła Szybowcowa na Słowacji

Szybownicy z Żyliny zostali przeszkoleni do latania na poligonie Brezový majer, na obecnym terenie osiedla Vlčince. W 1935 r. zbudowano lotnisko wojskowe. Na treningi były również wykorzystywane okoliczne tereny, zwłaszcza wzgórze Veľký Diel i Dúbrava nad Bytčicou. W 1934 r. Štefan Pleško rozpoczął testy z Dubňa a następnie ze Straníku. Najlepszy sportowy pilot szybowca w Czechosłowacji i komisarz ds. Lotnictwa sportowego inż. Josef Elsnic przybył z Pragi do Żyliny w 1934 r. na zaproszenie Štefana Pleška. Inż. Josef Elsnic wykonał trwający 2,5 godziny lot próbny nad Stranikiem i Dubnmem na swoim szybowcu Kasel 20 . Po tym locie powiedział, że Straník jest najkorzystniejszym terenem szybowcowym w Czechosłowacji. Inż. Josef Elsnic zorganizował budowę hangaru po północnej stronie pod Malým Stranikiem. Otworzono go 24 sierpnia 1935 roku. 

Później na Straniku zbudowano duży drewniany hangar do przechowywania szybowców. Następnie zbudowano fabrykę szybowców i warsztat naprawczy samolotów. Dokonywano tutaj generalnych napraw szybowców dla całej Słowacji.

Straník stał się doskonałym centrum szybownictwa w Czechosłowacji, tutaj powstała Centralna Szkoła Szybownictwa na Słowacji. Prawie wszyscy wojskowi lotnicy i piloci czechosłowackiej armii na Słowacji zostali przeszkoleni w Straniku. Rozwój lotnictwa stopniowo zmieniał się na lotnictwo zmotoryzowane, a obszar ten nie był już tak atrakcyjny. Pomieszczenia zostały przejęte przez aeroklub. W reorganizacji lotnictwa Centralna Szkoła Szybownictwa na Słowacji w Straniku, znana w kraju i za granicą, została zamknięta. Ruch lotniczy został przeniesiony na lotnisko Brezový majer w Żilinie (Vlčince). Tymczasowo pozostały w Straniku warsztaty naprawcze, ale później zostały przejęte przez Lotnicze Zakłady Naprawcze w Trenczynie. Dzisiaj, w tych ważnych pomieszczeniach, w których miały miejsce początki lotnictwa na Słowacji znajduje się Dom Opieki Społecznej dla Dorosłych Stranik.

Obecnie Straník jest nadal ważnym centrum paralotniarstwa i lotniarstwa. W Żylinie znajduje się kilka szkół paralotniczych oferujących kursy latania sportowego, a wzgórze jest popularne wśród pilotów nawet z dalekiej okolicy To także miejsce gdzie odbywają się różne regularne konkursy LAA.

Paragliding na Straniku

Okolica stwarza odpowiednie warunki termiczne do rozpoczęcia dłuższych przelotów. Kształt wzgórza zapewnia odpowiednie warunki do latania na stoku. Na szczycie znajdują się dwa miejsca startowe:
- południowo-zachodnie - możliwy start przy wietrze z kierunku PD ,PD/ZACH, ZACH
- północny - możliwy start przy wietrze z kierunku PN, ograniczony PN/ZACH

Lądowanie jest możliwe na południowym wschodzie, w przełęczy między Stranikiem i Małym Stranikiem lub na polu przed fabryką samochodów KIA pod południowym zboczem wzgórza.

Nadajnik Straník

Na Straníku znajdują się nadajniki telewizyjne, radiowe i GSM [3] dla Żyliny i jej okolic. Na wierzchołku znajdują się 2 maszty kratownicowe; pierwszy ma 18, a drugi 30 metrów. Oprócz nadawania cyfrowych i analogowych sygnałów telewizyjnych, rozprzestrzeniają również sygnał radia Frontinus i Vlna, a także sygnały operatorów komórkowych. Nadajniki w swoim sygnale obejmują głównie miasto i jego najbliższe otoczenie, ale nakładki pozwalają na strojenie telewizji i radia w Rajeckiej Dolinie, Kisucach, dolnym Turci i i Górnej Dolinie Wagu.

Stranik z archeologicznego punktu widzenia

Stanowisko archeologiczne na wzgórzu Straník znajduje się na liście zabytków kultury z 30.12.1967 r. Decyzją ONV Żylina nr 18G / 67 i która była zaktualizowana w czerwcu 1992 r. w US: 2147/1 w ramach unifikacji nazwana Hradisko / Grodzisko położone na południowy wschód od wsi na wysokości 769 m. n.p.m. W przeszłości stanowisko było często naruszane przez poszukiwaczy skarbów, a więc wiele skarbów zostało utraconych w prywatnych kolekcjach. Pierwsze dowody na istnienie wcześniejszego osadnictwa były wynikiem badań przeprowadzonych przez A. Petrovskiego - Šichmana już w 1947 r. Większość znalezisk została przekazana do Zakładu Archeologicznego w SNM/Słowackim Narodowym Muzeum Martin prof. V. Budinskemu - Kříčkovi, u którego studiował archeologię i został jego asystentem po zakończeniu studiów. W archiwum Archeologicznym Zakładu Słowackiej Akademii Nauk w Nitrze znajduje się raport odkrycia nr 568/51 z roku 1951 r. o wykopie sondy z roku 1949 r. w środku wału z rozmiarami 0,5 x 2,5 m głębokości 0,3 - 0,8 m do poziomu rosnącej skały. Materiał z odłamków został złożony w Muzeum Żyliny. Z 1946 r. pochodzi sprawozdanie w sprawie znaleziska starosłowiańskich odłamków na szczycie wzgórza (A. Petrovský - Šichman: Słowiańskie osadnictwo w północnej Słowacji. W: Vlastivedný zborník Považia /Zbiór Artykułów Krajoznawczych VI, 1964, s. 73, tab. VII: 5). Wszystkie inne odkrycia z różnych lokalizacji grodziska na wzgórzu uzyskane ze zbiorów i darowizn obejmują głównie kulturę łużycką od młodszej do późnej epoki brązu, a następnie szczególnie do późnej epoki żelaza – późnego okresu lateńskiego, który reprezentuje w północnej Słowacji kultura Púchovska. Wzgórze Straník jest dominującym na wschodniej części Kotliny Żylińskiej, gdzie znajduje się najbardziej żyzna gleba, zwłaszcza między Tepličką a Varínem. Na szczycie Stranik masywne grodzisko powstało już w czasach młodszej do późnej epoki brązu z masywnym wałem nad dostępnymi na północ zboczami wzgórza. Najwyższą część grodziska reprezentuje fałd geologiczny w postaci masywnego wału. Północna część fałdu została sztucznie wykonana w długą platformę, zrywając powierzchnię skały. Na platformie znajduje się warstwa kulturowa z dużą ilością materiału odłamkowego, zwłaszcza z późnego okresu lateńskiego. Również w 1971 r. nowe odkrycia ceramiki Púchowskiej ze Straníka , ozdobione obwodowymi rowkami na górnej powierzchni i pod pierścieniem, które są typowe dla okresu późnego latenu, dostały się do muzeum w Żylinie. Powtórzono to w nadchodzących latach. Obraz był bardzo podobny - ceramika kultury Puchovskiej, czasami uzupełniona starszymi odkryciami z kultury łużyckiej. Ufortyfikowany obszar grodziska wynosi około 450 x 150 m, czyli około 6,7 ha. Po stronie północnej i zachodniej fortyfikacje przerywają 3-4 bramy. Po naruszeniu północnego wału podczas budowy ścieżki dla szybowców w ciele wału znalazła się ceramika z wczesnej epoki brązu, która jest prawdopodobnie najstarszym datowaniem umocnień grodziska. Grodzisko na Straniku, z jego masywnymi wałami obronnymi, chroniło głównie mieszkańców okolicznych osad, które są stosunkowo dobrze udokumentowane w okolicznych wioskach dzięki znaleziskom archeologicznym od wczesnej epoki kamiennej do średniowiecza. Dla jasności wspomnimy o osadach Gbeľany, Teplička, Varín; miejsca pochówku w Gbeľanach, Varín. Hrádek w Bela, Dolna Tižina, Tierchová, Varín. Przypadkowe znaleziska przedmiotów z epoki brązu: w Tepličce przy budowie zapory wodnej – znaleziono siekierkę z brązu, sierp z brązu na siedlisku Prostredný lán, siekierkę z brązu z drążkiem w Tierchovej - starsza epoka brązu; żelazną włócznie w Tierchovej na Medziholí, a kolejną w Varínie; żelazny miecz z IX wieku w Varínie, żelazny czubek włóczni w Belej pri Vyvieračkách itp. Intensywność osadnictwa jest szczególnie duża, zwłaszcza w młodszej - późnej epoce brązu i późnym okresie Latenu. I właśnie w tym czasie grodzisko na Straniku zdawała się pełnić funkcję centralnej twierdzy wschodniej części Kotliny Żylińskiej, a tym samym pomogło głównej fortyfikacji w Divince na Wielkiej Górze zorganizować życie ówczesnego społeczeństwa. W tym czasie w Divince powstało potężna fortyfikacja, które stała się centralnym grodziskiem nie tylko Żylińskiej, ale również Kotliny Bytczańskiej, ponieważ znajduje się ona właśnie na ich granicy. Grodzisko w Straniku spełniało swoją funkcję przynajmniej w dwóch horyzontach czasowych - w młodszym - późnym okresie brązu, a następnie w późnym okresie lateńskim, z możliwością nakładania się na starszą część starszego okresu rzymskiego. Chociaż nie przeprowadzono tu żadnych badań archeologicznych, wiele odkryć zebranych w dziedzinie fortyfikacji wyraźnie dokumentuje jej pozycję dla najstarszej historii i dlatego można powiedzieć, że jej znaczenie przekroczyło granice regionu północno-zachodniej Słowacji, a zatem słusznie znalazło się na liście ważnych zabytków Słowacji. Dziś trudno jest szczegółowo zbadać pierwotny skład warstw kulturowych po długotrwałych rabunkach terenu i częstym naruszaniem pierwotnych ułożeń znalezisk. Jakakolwiek interwencja w warstwy grodziska powoduje dewaluację pierwotnej sytuacji znaleziska, a tym samym uniemożliwia naukową ocenę pozyskanych wyników. W dzisiejszych czasach nie wystarczy zbierać i przechowywać coraz to nowych przedmiotów w depozytach, trzeba badać cały kompleks miejsc, również z rozłożeniem siedliskowych warstw i przedmiotów w nich.

 
polohaLokalizacja na mapie Żyliny
 

Fotogaleria

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

ŽILINA