Historia fabryk w Żylinie

História tovární v Žiline

Żylina już w okresie pierwszych pisemnych wzmianek o niej była wyprofilowana jako ważne centrum handlowe. Jej znaczenie jeszcze bardziej wzrosło, kiedy była wybudowana droga w kierunku Koszyc. Żylina była jednym z miejsc, gdzie wybierano myto. Już w połowie XIV wieku spotykamy pierwsze wzmianki o rzemieślnikach. W XV wieku zaczęli się oni organizować w cechach. Od roku 1488 pojawiają sie ustanowienia cechu kuśnierzy. W Żylinie rzemiosła koncentrowały się głównie wokół sukna i skóry. Szczególnie w sukiennictwie Żylina zajmowała jedno z czelnych miejsc w Europie Wschodniej.
Pierwsi sukiennicy pojawili się w XV wieku. Artykuły ich cechu pochodzą z roku 1569. W XVII wieku w ponad 120 warsztatach produkowano rocznie prawie 50 000 metrów sukna. Dzięki różnym przywilejom handel i produkcja sukna w XVII wieku cieszyły się nadzwyczajnym rozmachem. W XVIII wieku niestety, nastąpił jego znaczący upadek. Mimo to różne inne rodzaje rzemiosła ciągle się rozwijały. Na przykład młynarze i producenci słodu. W Żylinie w tym okresie funkcjonowały dwa młyny a 147 mieszkańców posiadało prawo warzyć piwo. Częściowa stagnacja produkcji nastąpiła w drugiej połowie XVIII wieku. Ale już w XIX wieku rozwój gospodarstwa miały pozytywny wpływ na koleje żelazne. Przede wszystkim budowa Koszycko–Bogumińskiej kolei żelaznej, która była wprowadzona do użytkowania w roku 1871 (pierwszy pociag w Żylinie 20.12.1870). W roku 1883 doszło ku połączeniu Bratysławy z Żyliną dzięki dobudowaniu kolei żelaznej Powagu. To właśnie koleje były bardzo ważnym faktorem rozwoju środowiska przedsiębiorczego w mieście. W tym okresie również zaczynają powstawać ważne instytucje, jakimi były organizacje finansowe.
Jednym z zakładów produkcyjnych była w roku 1883 na przykład mała firma Amerykański Młyn Parowy. Również Zakład Elektryczny Helios, który w sposób istotny przyczynił się do elektryfikacji miasta.  

Pierwsze fabryki w mieście Żylina

Pierwszym naprawdę dużym przedsiębiorstwem przemysłowym była dopiero Węgierska Fabryka Materiałów Wełnianych, Sukna Wojskowego i Dywanów (1891). W tym czasie jedna z najnowocześniejszych fabryk na Węgrzech. Fabryka nawiązała do bogatych tradycji sukiennictwa w mieście. Obfitość owczej wełny w okolicy stworzyła warunki do założenia fabryki. Wielką zasługę w tym miał ówczesny minister władzy węgierskiej, ziomek Trenczańskiej żupy, Gabor Baross, który próbował bardziej uprzemysłowić Górne Węgry. Przekonał on przedsiębiorcę z Brna Karola Lōwa, aby założył swoją fabrykę właśnie w Żylinie. Przekonał go argumentami w postaci obfitości surowców w okolicy, wynikającego połączenia poprzez koleje żelazne oraz taniej siły roboczej. Ważnym był też fakt, że miasto proponowało niższą cenę za ziemię pod fabrykę, niż była cena rynkowa. 28 maja 1890 rozpoczęto budowę fabryki. Już w roku 1891 tzw. „sukienka“ wyprodukowała pierwsze metry sukna. Produkcja roczna przedstawiała ponad sześćset metrów sukna. Pracowało w niej ponad 800 robotników. Na początku dodawała towar tylko na rynek domowy. Później ukierunkowała się na Bałkan i Europę Zachodnią.

Kolejnym wielkim przedsiębiorstwem przemysłowym była tzw. Hungaria, fabryka na nawozy sztuczne. Zaczęła ona funkcjonować w roku 1892. Od roku 1902 zaczęła być bardziej znaną dzięki produkcji kwasu siarkowego. Fabrykę założyła Spółka Akcyjna Produkcji Kwasu Siarkowego, Nawozów Sztucznych i Wyrobów Chemicznych z siedzibą w Budapeszczu. Wtedy wybrali dla fabryki miejsce na przedmieściu Żyliny. Budowę rozpoczęto w czerwcu 1892. W lipcu 1893 wyprodukowali pierwszy superfosfat. Wkrótce zaczęli niezależną produkcję kwasu siarkowego w sposób kontaktowy. W roku 1906 zakład był poszerzony poprzez nowe obiekty. Po pierwszej wojnie światowej fabryka przejęła nazwę Żylińska Spółka Akcyjna Nawozów Sztucznych i Wyrobów Chemicznych.
                         
Ostatnią wielką fabryką z okresu przed pierwszą wojną światową, która zmieniła Żylinę, po Bratysławie i Koszycach, na trzecie najważniejsze centrum gospodarcze Słowacji, była fabryka celulozy (z początku XX wieku). Następnie pracowało w niej aż 400 robotników. Funkcjonowała jako spółka akcyjna. Była to firma, która powstała dzięki słowackiemu i czeskiemu kapitału. Produkowała bieloną i nie bieloną celulozę w proporcjach 75%:25%. W roku 1927 zatrudniała 600 robotników. Większość swojej produkcji wyważała do Japonii, Ameryki, Hiszpanii, Włoch i Anglii. Ciągle unowocześniała swoją produkcję. W ten sposób starała się utrzymać swoją zdolność konkurencji w ciągle rozwijającej się dziedzinie produkcji celulozy.

Fabryka zapałek, pierwsza żylińska cegielnia, produkcja likieru...
Mozaikę fabryk austriacko–węgierskiej epoki dotwarza fabryka smoły i zapałek firmy Wittenberg. „Siarczarnia“ zatrudniała ponad 100 pracowników. Rocznie wyprodukowała 13 milionów pudełek zapałek. Jej oficjalna nazwa była „Żylińska Fabryka Zapałek Wittenberg i syn“. Była wybudowana niedaleko od stacji kolejowej Nowa Żylina. Zatrudniała 90 robotników i 10 innych pracowników. Skupiała się na produkcji szwedzkich zapałek. Fabryka sama produkowała patyczki i pudełka. Produkcja była skierowana na eksport. Przed produkcją zapałek fabryka zajmowała się obróbką drewna. Była też znana swoim bogatym socjalnym programem. Jej komin było wyraźnie widać już z daleka. Żaden przybysz do Żyliny nie mógł więc nie zauważyć go.
Dzięki inwestycjom do przemysłu znaczenie Żyliny wzrastało. Następnie powstawały kolejne mniejsze firmy. Tu należy wspomnieć pierwszą żylińską cegielnię, firmy obróbki drewna, tartaki, gorzelnie, firmy, w których wędzono mięso i kiełbasy (Kadlec). Ekonomiczna siła miasta spoczywała w wielkiej liczbie bank, małych sklepików, rzemieślników, stowarzyszonych w spółkach przedsiębiorczych.

Dużą tradycję produkcyjną miała obróbka wstępna żywych ryb z Morza Północnego poprzez firmę Langfelder i spół., która miała nawet swoją filię w Wiedniu i skład w Budapeszcie. Tradycja ta uchowała się do czasów dzisiejszych. Znanym również był zakład na Framborze. Oraz Fabryka Petrowskiego na Farbienie i Chemiczne Czyszczenie. Nie można zapomnieć o kolejach żelaznych. Trzeba wspomnieć Fabrykę Kolei Wązkotorowych z centralną siedzibą w Żylinie. Ewentualnie Starków, zakład pożarniczy. Różne warsztaty i wielkie składy też miały w Żylinie duże znaczenie. Na koniec musimy wspomnieć jeszcze fabrykę likierów firmy M. Ripper i synowie, spółka akcyjna, która powstała w roku 1873. Należy ona do najstarszych swojego rodzaju na Słowacji. Mimo że był to mały zakład produkcyjny był bardzo popularny. Produkował różnorodny asortyment towarów. W pomieszczeniach fabryki mieścił się również sklep.
              
Źródło: M. Mrva

Fotogaleria

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

FOTOGALÉRIA