Dom Klemensa

Pisarz żyliński i historyk Aleksander Lombardini w Słowackich Poglądach z roku 1888 pisze, że Józef Bożetech Klemens był właścicielem jakiegoś domu w mieście. Kiedy przeprowadził się z Żyliny do Bańskiej Bystrzycy sprzedał go żylińskiemu nauczycielowi katolickiej szkoły ludowej Józefowi Zahumenskiemu. Wspominany dom znajdował się na ówczesnej Bocznej uliczce-Platea lateralis, dzisiejszej ulicy Vuruma nr 5. Dom ten (przed rokiem 1849 to były dwa niezależne średniowieczne domy) pierwotnie należał do ziemiańskiej rodziny Klobuckich. W domu urodzili się dwaj synowie Klemensów, w roku 1857 Włodzimierz, w roku 1859 Bogusław Piotr. W sumie mieli oni 6 dzieci - 4 synów i 2 córki. W tym czasie dom posiadał piwnice w stylu renesansowym, dwa pomieszczenia mieszkaniowe i spiżarnię. Kolejny właściciel Markus Linsenberger chciał jeszcze w roku 1928 dobudować nad tym parterowym domem jedno piętro według pięknego projektu wówczas młodego zaczynającego architekta z Morawskiej Ostrawy Józefa Zweienthala. Ale miasto nie udzieliło mu zgody. Powodem było dążenie miasta poszerzyć ulicę i zdemolować część niektórych domów, szczególnie tych na początku ulicy. Do czasów obecnych zamiar ten nie był zrealizowany.

W domu przed rokiem 1990 mieścił się sklep spożywczy. Jego piwnica była zasypana. Do domu prowadziły dwa wejścia od ulicy i wejście tylne od hotelu Reich - restauracji Dukla. Badania pamiątkowe potwierdziły, ze przedtem dom tworzyły dwa niezależne wąskie domy z renesansowym piętrem z XVI wieku. Część domu była w stylu barokowym z XVIII wieku. W połowie XIX wieku dom przeszedł przebudową w stylu klasycystycznym. Wykończenia degradacyjne były przeprowadzone w XX wieku. Niedawno miała miejsce wielka rekonstrukcja domu. Była odnowiona i udostępniona zasypana renesansowa piwnica. Rewitalizowane były nadziemne partie domu oraz podwórko dla potrzeb pizzerii Trattoria PEPE.

Józef Bożetech Klemens. O malarzowi, budowniczym, technikowi, wynalazcy, archeologowi, naukowcowi przyrodniczemu i nauczycielowi - jest porównywany z wybitnym naukowcem z okresu włoskiego renesansu Leonardem Da Vinci - opublikowano wiele naukowych i popularnych artykułów. Kim był ten przedstawiciel kulturalnego i artystycznego życia słowackiego odrodzenia narodowego? Urodził się 8.3.1817 w Liptowskim Mikulaszu. Jego ojciec pochodził ze śląskiego Kłodzka - miejscowość Frankenstein, matka z Tatr. Ojciec był zręcznym rzemieślnikiem, producentem siodeł i powozów. Najprawdopodobniej po nim syn odziedziczył zręczności techniczne, które podczas studiów w Pradze jeszcze udoskonalił. Już jako młody chłopiec pokazał swój talent artystyczny, malując obrazy na powozy wyrabiane przez ojca oraz obrazy kościelne. Z inicjatywy wielu czeskich osobistości, które widziały jego obrazy, odszedł w roku 1837 do Pragi studiować na akademii malarstwa. Został tutaj do roku 1843. Za wstawiennictwem rektora akademii hrabiego Huna uczył rysowania w wielu domach szlacheckich i w rodzinach mieszczańskich w Pradze. Tutaj poznał wielu działaczy narodowych czeskiego odrodzenia, np. Palacki, Szafarik, Purkynia, Czelakowski (Palacký, Šafárik, Purkyně, Čelakovský) i inni. Wspólnymi siłami chcieli założyć szkołę przemysłową. Nadejście rewolucji przeszkodziło im w tym. Klemens w Pradze orientował się na malowanie portretów osobistych i większych obrazów. W roku 1842 założył atelier na wyrób fotografii – dagerotypii. Odbyło się to trzy lata po wynalezieniu tego sposobu we Francji. Niestety, zamiar ten nie odniósł wielkiego sukcesu. W roku 1843 powrócił na Słowację, gdzie zajmował się portretowaniem oraz projektem przemysłowej szkoły w Bańskiej Bystrzycy w roku 1846. W Liptowskim Janie starał się przeprowadzić wyrób wybielacza z węglanu z miejscowego źródła. Potem powrócił do Pragi i studiował nauki techniczne na tamtejszej politechnice. W roku 1856 zdał egzaminy z nauk przyrodniczych, języka czeskiego i niemieckiego. Klemens był kwalifikowanym nauczycielem, budowniczym z dyplomem państwowym, malarzem i technikiem. W roku 1848 ożenił się z młodą 17 letnią szlachcianką Adelą Kuglerową, która pochodziła z Kolina nad Rynem. W czasie, kiedy odbywało się wesele wybuchło powstanie i zamiast na uroczystość weselną szli budować barykady w ulicach Pragi. W roku 1849 powrócił na Liptów, gdzie malował kościelne obrazy i portrety. Według jego planów był postawiony kościół w liptowskim Bobrowcu, w którym były umieszczone jego obrazy. W roku 1855 dostał propozycję uczyć rysowania w liceum w Belgradzie. Razem z rodziną odjechał po rzece Wag do Budapeszczu na własnoręcznie skonstruowanej tratwie i potem na parniku do Belgradu. Tutaj stworzył pomnik - popiersie znanego serbskiego polityka Karadiorewicza. W Belgradzie zachorował na zimnicę. Dlatego w roku 1856 powrócił do Pragi, gdzie zdał wspominane egzaminy.

W roku 1856 przeprowadził się do naszego miasta, gdzie uczył w szkole realnej. W szkole bardzo się udzielał w pracy z młodzieżą. Zachęcał ją do kształcenia się, które dla niego znaczyło lepszą przyszłość. Był aktywnym działaczem narodowym. W roku 1858 w mieście miało miejsce trzęsienie ziemi. Klemens go szczegółowo opisał, informacje o nim publikował za granicą. W roku 1858 odwiedził Żylinę Dionizy Sztur z Ryskiej Geologicznej Instytucji w Wiedniu. Razem z Klemensem przeprowadzili geologiczne i botaniczne badania Wielkiego Rozsutca. W tym samym czasie Klemens namalował kilka obrazów w żylińskich kościołach. Według jego projektów z roku 1866 był przeprowadzony remont uszkodzonego kościoła parafialnego. Praca była dokończona w roku 1869. W dzisiejszej Katedrze pod wezwaniem Trójki Świętej znajdują się jego trzy obrazy, w Kościele Nawrócenia św. Pawła jeden obraz.

Klemens był bardzo aktywnym mieszkańcem miasta. Pomagał przy budowie studni, i przy rekonstrukcji browaru miejskiego.Za jego zasługi w 1860 roku był podwyższony do stanu mieszczańskiego. Jego uczestnictwo na memorandowym zgromadzeniu w Martinie w czerwcu 1861 nie podobało się wielu obywatelom Żyliny. Zarzucali mu, że jest zwolennikiem panslawizmu. Pomalowali mu nawet dom atramentem. Klemens po zamknięciu szkoły realnej w roku 1863 w Żylinie odszedł do Bańskiej Bystrzycy uczyć w gimnazjum katolickim. Ponieważ nie znał języka węgierskiego wkrótce odszedł do ewangelickiego licea uczyć rysowania. W roku 1868 po śmierci żony ożenił się z Antoniną Riznerową z Klasztoru pod Zniewem. Józef Bożetech Klemens umarł 17.1.1883 w Wiedniu po nieudanej operacji kamieni nerkowych. Był pochowany na cmentarzu centralnym. Jego grób już nie istnieje.

Źródło: Mgr. Peter Štanský i Milan Novák

Pamiątkę można zwiedzać
wnętrze
eksterier podczas zwiedzania organizowanego przez TIK miasta Żylina

Położenie pamiątki na mapie: B4

Fotogaleria

Do ściągnięcia

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

ŽILINA