Archiwum Państwowe w Bytczy

Štátny archív v BytčiArchiwum Państwowe w Bytczy

W budowli renesansowego zamku w Bytczy ma siedzibę Archiwum Państwowe, które powstało na podstawie rządowego rozporządzenia Nr 29/1954 Zb. o archiwach. Aktualnie archiwum zarządza ponad 600 księgozbiorów i zbiorów z lat 1263 – 2008. Terytorialna kompetencja archiwum – obszar (Środkowe Poważe, Kysuce, Rajecka dolina, Orawa, Liptów i Turiec) bogaty w wydarzenia historyczne, dał podstawy wartościowej źródłowej bazie archiwum. Do największych i najcenniejszych należą księgozbiory historycznych stolic i późniejszych żup Trenczyńskiej (1481-1931), Turczańskiej (1486-1922), Orawskiej (1582–1922) i Liptowskiej (1391-1922), cztery księgozbiory publicznych rad tych żup (1876-1918) i księgozbiory 22 służniowskich urzędów (arch.mała jednostka administracyjna) (1849-1922) z ich terytorium. Nowszy okres reprezentują księgozbiory żup Podtatrzańskiej i Poważskiej z lat 1923-1926, żup Tatrzańskiej i Trenczyńskiej z lat 1940-1945 i wreszcie dokumenty Wojewódzkiej Rady Narodowej w Żylinie (1949-1960). Z wymiaru sprawiedliwości są ważne stosunkowo spójnie zachowane księgozbiory sądów tzw. ery Bacha, jak i dokumenty Sądów Wojewódzkich w Rużomberku i w Trenczynie (1871-1949), Sądu Wojewódzkiego w Żylinie (1949-1960) i Prokuratury Wojewódzkiej w Żylinie (1949-1960) itp.

Archiwa posiadłości feudalnych, rodowe archiwa, księgi metrykalne
Bardzo wartościową i bogatą w źródła jest grupa, którą tworzą archiwa 12 feudalnych posiadłości i 81 archiwów rodowych. Na szczególną uwagę zasługują posiadłości Bytcza -Streczno (1592-1950), Gbeľany (1618-1943), Lednica (1575-1946), Poważska Bystrzyca (1667-1912), Pruske (1330-1937), Tepliczka (1737-1912) i Orawski komposesorat (arch.zapis własności ziemskiej)(1442-1945). Kościelne archiwa reprezentują przede wszystkim dokumenty franciszkańskich klasztorów w Pruskim (1607-1950) i w Żylinie (1701-1945) i zbiór kościelnych ksiąg metrykalnych, którą tworzy ponad 1400 tomów ksiąg metrykalnych z lat 1628 – 1955.
Księgi metrykalne są bogatym źródłem danych dla badań genealogicznych, jak również dla studiów dziejów regionalnych. W kolekcji znajduje się również jedna z najstarszych ksiąg metrykalnych na Słowacji. Jest to księga metrykalna Rzymsko - katolickiego urzędu parafialnego w Bytczy, która jest prowadzona od roku 1628 i zawiera m.in. bardzo cenne dane o liceum ewangelickim w Bytczy. Szczególne znaczenie mają registratury urzędów dla zarządu lasów państwowych i innych, ale również pisemne dziedzictwo i archiwa różnych osobistości, które archiwum zyskał przede wszystkim dzięki współczesnym działaniom akwizycyjnym. Najnowsza grupa księgozbiorów jest tworzona z archiwów organizacji gospodarczych (podstawy gospodarki wodnej, zakłady budowlane, instytuty badawcze, zakłady maszynowe, spółki handlowe itp.), które ukończyły swą działalność w efekcie likwidacji, ewent. upadłości.

Niepowtarzalność dokumentów archiwalnych
Każdy dokument archiwalny jest niepowtarzalny i wyjątkowy. Poza tym liczne z nich się wyraźniej wyróżniają, z jakiegoś powodu przypisuje się im większe znaczenie. W księgozbiorach archiwum w Bytczy unikaty są bogato reprezentowane. Jest to na przykład Liptowska kartoteka z roku 1391, która powstała w związku z falsyfikatami dzieła Jána Literáta z Madočian i należy do najstarszych zabytków żupnego piśmiennictwa w ogóle. Z językowego punktu widzenia ważna jest słowackie pismo lednickiego wielmoży Bielika z roku 1435. Niezwykłe, szczególnie dzięki ich wykonaniu, są mnogie rodowe listy herbowe – rodzin Jakabházy (1557), Dubovsky (1599), Lamoš (1600) i innych. Do kuriozalnych dokumentów należą dzienniki palatyna Juraja Thurzo i jego syna Imricha z lat 1596-1617. Są w nich różne ciekawostki, jak np. informacja o trzęsieniu ziemi w Bytczy 28. listopada 1607. Z różnych powodów europejskie znaczenie ma korespondencja, adresowana Jurajovi Thurzo i członkom jego rodziny. Nadawcy listów byli dygnitarzami w wysokich funkcjach w kraju lub za granicą. Byli to na przykład profesorowie uniwersytetu w Wittenbergu, saski książę Jan Juraj, austriacki książę Ernest, Gabriel Bethlen i inni. Zachowały się też listy, które własnoręcznie pisała „krwawa hrabina” Elżbieta Batory.

Dokument o procesie sądowym z Janosikiem, karta podpisana przez P.O. Hviezdoslava...
W nadleśnictwie Lednickiej posiadłości są zapisy o dewastacji Puchowskiej doliny przez Turków w roku 1663, jak również wzmianki o czeskich i morawskich uchodźcach biało-górskich. Do rarytasów archiwum należy również protokół Liptowskiej stolicy z lat 1710-1714, w której jest zapisany proces sądowy Juraja Janosika z marca 1713. Szczegółowym wykonaniem zaskakuje kolorowana mapa wojskowa z roku 1742, która przedstawia Poważe między Żyliną a Trenczynem. Z licznych unikatów z okresu po upadku feudalizmu wspomnimy tylko niektoré: Mikulaszowe żądania narodu słowackiego (1848), zachowane w formie ówczesnego druku, zaproszenie na memorandowe zgromadzenie w Martinie (1861), statut Živeny (1869), protokół z II. walnego zgromadzenia organizacji Matica Slovenská (1864), dokumenty o likwidacji słowackich gimnazjów (1875). Do rzeczywiście rzadkich dokumentów należy foto album Svätojánskich z Liptovského Jána, który zawiera fotografie od roku 1861 i posiada artystycznie wykonaną oprawę z dębowego drewna. Do rzadkości należy również karta, którą w roku 1920 własnoręcznie napisał Pavol Országh Hviezdoslav i liczne inne.

Czytelnię archiwum odwiedzają miejscowi i zagraniczni badacze. Dla orientacji w archiwalnych księgozbiorach im służą archiwalne informacyjne materiały pomocnicze – przewodniki, spisy, inwentaryzacje i katalogi do poszczególnych opracowanych księgozbiorów. Odwiedzający archiwum mogą osobiście (tylko w pokoju badań) skorzystać również z podręcznej biblioteki archiwalnej, która zawiera ponad 12 tysięcy tomów książek z dziedziny historii, archiwizowania, pomocniczych nauk historycznych, prawa, regionalnych dziejów kościelnych, filozofii, socjologii, geografii, demografii, filologii itp. Dla zainteresowanych archiwum również organizuje zwiedzanie, w trakcie którego odwiedzający dowiedzą się wielu ciekawostek z dziejów zamku i archiwum. Wykład jest połączony z pokazem archiwalnych unikatów. Pokój badań jest dla ludności dostępny w dni robocze poniedziałek – czwartek od godziny 8.00 do 15.30. W piątek jest zamknięty./p>

vzdialenosťOdległość z Żyliny: 19,4 km


Źródło: PhDr. Jana Kurucárová

 

 

Fotogaleria

TIK na Facebooku

SZUKAJ POŁĄCZENIA

Przez
Dodaj przejścia

ŽILINA VIRTUÁLNE

ŽILINA VIRTUÁLNE

POČASIE

ŽILINA